Ana Sayfa »
Köhnemiş Bir Kavga’dan Türkiye İçin Bir Gelecek Çıkar mı?
Makaleyi İndirin
Köhnemiş Bir Kavga’dan Türkiye İçin Bir Gelecek Çıkar mı? 19 Ocak, 2014

 

 

 

 

 

 

 

Toplumcu Düşünce Enstitüsü

Tartışma Notu

 

TN-Teo/14-001                                                                              

Hazırlayan: Önder İskender ÖZTURANLI

 

Köhnemiş Bir Kavga’dan Türkiye İçin Bir Gelecek Çıkar mı?

 

O halde adil olan orantılı olan, adaletsiz olan ise orantılı olana aykırı olandır.

Aristoteles, Nikhomakos’a Etik

 

Klişe haline gelmiş bir cümle ile başlamayı tercih edeceğim: Siyasal adalet, ya da onu temsil ettiği düşünülen toplumsal adalet, kuvvetler ayrılığı ile pekişir.  Ama her bir kuvvet nedir? Esasında neyi sağlamak için vardır? Neden böylesi kuvvetlere ihtiyaç duyulmuştur? Adalet Hukuk’un önünde midir? Etik Politika’nın yada yasaların önünde midir?  Bunlar, uzun vadede, genelde Yasama’yı yapan veya yürütenler ile yargı arasında olduğunda hatırladığımız, esasında toplumun genel oranına yaklaştıramadığımız, hiç de yaklaşamadığımız bir yerde bütün akışı belirleyen asıl çatlaktaki tartışmalardır. O çatlak bizim boylu boyunca yaşantımız, yapıp ettiklerimiz, ekonomik faaliyetlerimiz, sosyal rollerimizdir.

 

Türkiye’de, bu çatlaklar nicedir zorlanmakta, ilk etapta doğrudan ya da yasal müdahale olmadığı zamanlarda bile zedelenmektedir. İktidar bu aktivasyon alanına müdahale etmek istiyor ya da müdahale etmek ister gibi bir görüntü veriyor. İkisi arasında pek de bir fark yok aslında. Peki ama neden? Asıl soru burada gizli bu “güç zehirlenmesi” “iktidar kirlenmesi” veya “ideolojik-dini referanslar”dan çok daha derin ve karmaşık bir noktada düşünmemizi zorunlu kılıyor. Buna ihtiyacımız var. Tabloyu daha net görmek zorundayız.

 

Zaten, günümüz insanı, modern hayatın zorlukları veya serbesiyeti içinde, işliklerden evlere dek bölünmüşlüklerle yaşayan,  sosyal mobilite ve internet ile kaygan, akışkan bir dünyada daha çetin ama daha yaratıcı bir yaşam sınavında. Hayli uzun zamandır, toplumun hele günümüzde farklılıklar ve fragmanlara ayrılarak yaşamak zorunda kalan bu çeşitliliğimizin bir “yüce amaç”adına, Egemenin temel söylemi ile “istikamet”ini belirlemiş veya belirlemek zorunda bırakılmış olması, asıl kıskaç yeri. Burası çok önemli, yeni bir toplumsal sözleşmeyi, bizleri yeniden bir araya getirecek hikayenin özü de burada gizli; hakim dil ne kadar baskı altına da alsa, hayatın doğal çatlaklarında birikiyor.

 

İstikamet sözü önemli, çünkü düz bir çizgiyi anlatıyor, Erk sahibi ile onun dünyaya ve topluma bakışı arasında çizildiği varsayılan hayali bir düz çizgi bir doğru’dan sözediyoruz. Gerçekte olmayan, bazı yakınlıklar ve İktidarın uygulanmasındaki felsefi boşluk yüzünden türetilmiş bir istikamet, bir yön bu. Foucault’dan beri biliyoruz ki ”İktidar sahip olunan değil, hergün yapılıp edilen bir şey, statik değil dinamiktir.”  İktidarın bir söylemler bütünü ile aktif hale getirilerek yaşamak zorunda olduğu, hergün kurulup yeniden yıkıldığını da, gene oradan biliyoruz.

 

Tarihin Tesellisi

 

Sorun, sadece tayin edilmiş bir istikametin zoraki dayatması da değil esasında. Bu  kolaylıkla karşı çıkılan bir argüman. Nitekim, iktidar temsilcileri bunu Uluslararası arenada sık sık kullanıyorlar. Sorun, daha çok her yerde; ekonomik büyüklüklerden, hukuk ve teknik dönüşümlere, Kent ve altyapı bazında ise kontrol edilmemiş bir sürekli icraat patlamasına, 2023 gibi bir idealize edilmiş hayali tarihe dayanmasında gizli. Bu ütopik steril hal için her yol mazur, makul ve mübah görünüyor, insani kirlilikler bile bu yüceltilmiş yanlışlık adına kapatılıyor, ya da kapatılması isteniyor.

 

Tarihin böyle bir teselliyi Türkiye’yi yönetenlere vermeyeceği aşikar görünüyor. Ama alternatif siyasi oluşumlara ve Sol’a her zamanki eriyip gitme ile oluşan kolay bir iktidar fırsatı değil, tam tersine, yaratılmış algıdan dolayı hayli zor bir siyasal söylem ve eylem çabası gerekiyor.

 

Çok doğaldır ki, bu hakim dilin oluşumuna steril ve baskıcı bir ütopya eşlik ediyor. Baskıcı olması, hem realitede olmayan bir yüceltilmiş söylem’e dayanmasından, hem de herkesin buna inanmak zorunda olmasına bağlı. Giderek bu oyuna katılmak istemeyenler, yeri, zamanı ve tonlarına göre değişen ama aynı yola katılmadığı için aşağıda durdukları varsayılan bir dille eleştiriliyor, “oyunbozan” olarak niteleniyorlar. Bu tonlamalar arasında ”memlekete bir çivi çakmamış beceriksizlikten”, “komploculuğa”, “darbecilikten” “geri kafalılığa” hatta “hain”liğe ve son kavgada gördüğümüz gibi “kumpas”çılığa dek giden bir dizi tanımlama ile “ekip”e dahil olmayan herkes dışarıda bırakılıyor. Haliyle bu dili bir yere doğru toplama, orada temerküz etme, orada kendi kendine güçlenme amacı taşıyor. Üstelik siyasal iddialar bir bir yıkıldıkça, uluslararası politikada çetrefil yollara girildikçe, özgürlük ve demokrasi ortamından taviz veren taktik ayarlar yerleştikçe, bu dil daha da katılışıyor.

 

Bu  yeni baskı dili aslında ötekini tanımlamaktan çok kendisini tanımlıyor, bir iktidar olarak tam da orada kendi kendisini yeniden yeniden icra ediyor; genelde geniş toplum kesimleri henüz farkında olmasalar da, bu dil genişledikçe, esnedikçe daha da güçleniyor. Bu yaklaşımın, güçlendiğini zannederek, kendi üstüne kapanan, referansı sadece kendisi olan bir konuşma şekli olduğunu açıkça görüyoruz.  Ancak bu uslup bütün toplumu kaplıyor, derinlerine siniyor.

 

En basit konulardan en karmaşık ülke meselelerine dek yukarıdan aşağıya bir tanzimi sürekli onayan, ilerlemesini sadece bu tanzim halinin tepeden aşağıya rasyonel hale getirilmesinde bulan bir dil bu. Kendisinden başka hiçbir gücü de yok aslında. Medyadaki köşe yazarları, TV yorumcuları, düşünce kuruluşlarına serpiştirilmiş kof aktörlerin minimal bir hokkabazlık içinde sürekli bu dili doğrulamalarında yadırganacak birşey de yok aslında. Çünkü bu, sürekli kendine referans vermezse tükenecek bir dil.

 

Servetin Dağılımı

 

Ancak bu sadece bir dilin kendi üstüne kapanması değil. Bu kopuş, sadece kendi adamlarıyla çalışmayı, kendi sosyal ve ekonomik aktörlerine devlet işlerini vermeyi, kanun ve düzenlemeleri kendisi gibi olmayanların hilafına kullanmayı da beraberinde getiriyor. Yüceltilmiş Dil’in kolaylıkla eriştiği, çoğunluk adına aldığı velayeti giderek idari, ekonomik ve siyasal alanda hem bireysel hem de sosyal aktörlerin daha fazla dışarıda kalmasına yolaçan bir sisteme dönüştürüyor. Birey bazında eşitliksiz, toplum bazında adaletsiz bir yönetime doğru hızla evriliyor. Burası önemli çünkü bugüne dek ucuz döviz-düşük faiz, emlak ve bina fiyatlarındaki yükselişle köpüklenen bir ekonomik büyüme sadece belirli kesimlere, katmanlara doğru çalıştığı için toplumdaki Adalet duygusu kayboluyor.

 

Bir toplumun hayatında, orta vadede, Adaletsizlik kuşkusuz ki yoksulluk getirir. Daron Acemoğlu ve James Robinson’un, iki yıl önce çıkan ama Türkçeye daha yeni çevrilen, “Ulusların Düşüşü: Güç, Zenginlik ve Yoksulluğun Kökenleri” adlı benzersiz kitabında andığı noktalara dikkatinizi çekmek istiyorum burada. “Devletler gibi ülkeler, yurttaşları gücü elinde tutan elitleri devirdikleri ve siyasal hakların çok daha yaygınlaştırıldığı, hükümetin yurttaşlara karşı sorumlu ve duyarlı olduğu, geniş halk kitlelerin ekonomik fırsatlardan yararlanabildiği bir toplum yarattıkları için zengindirler.”    Dahası Acemoğlu, Mısır ve İngiltere arasındaki farkın nedenini de buraya bağlıyor.  Sanayi Devrimi’nin sadece bir makinalaşma değişimi değil, bir servet paylaşımı talebi, yaratılan yeni katmanlara Aristokrasiden daha eşitlikçi servet dağılımı getirdiği için bir ülkenin kalkındığını amprik olarak gösteriyor da.

 

AKP İktidarı, Servetin kendilerinden önceki dönemlerde eşitliksiz paylaşıldığı tezi ile iktidara geldi. Bu, kendilerini iktidara taşıyan en güçlü argüman olarak uzun süre geçerliliğini korudu. İktidar bu anlayışını, dini ve siyasal referanslara dayalı olarak kendi kitlelerin dışarıda bırakılarak Türk Ekonomisinin seçkin bir azınlığa zoraki teslim olduğu iddiası ile beslemeyi sürdürdü. İlk yıllarındaki zoraki dengenin giderek kaybolması karşısında, büyümenin pastasını artık  tamamen kendi katmanlarına üleştiren bir yol izlemeye başladı.

 

Son zamanlarda, ortalıkta telaffuz edilen parasal büyüklüklerin sistemin kendisini döndürmeye, dönüştürmeye başlamış  olmasının doğal karşılanması gerektiğini, bunda şaşıracak birşey olmadığını düşünüyorum. Başlangıçta, Sistemin belirli aktörlere doğru kayrılma sürecinin elbette bir marjı vardı ve diğer aktörler henüz Sistemin tamamen  dışarı çıkarılmamışlardı. Ancak mevcut iktidar son zamanlarda, kendisini sistemin tek sahibi, tek karar vericisi, hatta patronu gibi görmeye başlayıp, bütün yapıyı yeniden düzenlemeye  başlayınca, yani sistem bir tarafa doğru aşırı büyüyüp oraya doğru ağırlığını verince, bu sistemin dokusuna yerleşmiş eski bir müttefik şöyle sertçe bir tepki gösterdi. Bugün adına Cemaat denilen bu yapı, öyle görünüyor ki yakın zamanda toplumsal hayattan olmasa da devletten tasfiye edilecektir. Ancak adaletsizlik sürdükçe bu sistemde başka adayların çıkacağı aşikar. İnsanlık tarihi bunun örnekleri ile dolu.

 

Öte yandan, adına Cemaat denilen oluşum da aslında toplumsal düzenlemeyi, aynı tanzimi, aynı katılaşmış dili daha ezoterik olarak savunan bir yapı. Dolayısıyla, çok eski dönemlere dayanan bu tanzim pratiklerini, bir tür “dinsel arınmışlık”-mükemmeliyetçi eğitim   ikiliği ile, bir Altın Nesle dayandırmakta. Sürekli yönetici olma adayı ve iddiası ile toplumu düzenlemeye çalışan bu dinsel elit, ile iktidarın tanzim edici Dili’nin yani iki köhne anlayışın Devlet içinde karşılaştıklarında çatışmamaları neredeyse imkansız olacaktı. Aradaki fark dünyasal bozulmanın niceliği o kadar.

 

Çıkış?

 

Bütün bu kavganın içinde “Beyaz Türkler”in, liberal ve sol kesimlerin vs. tamamen oyun dışı kalmalarına dikkat çekmek istiyorum.  Türkiye insanı, bu iki kadim ve ütopist anlayışa sıkışıp kalamaz. Veya her iki grup ile olan siyasal kavgası yüzünden bu mücadeleyi teslim olmuş bir şekilde,  ringin  kenarında izleyip, kendini bir fırsat tuzağı arayışı içinde bulamaz.

 

Türk toplumunun geleceği, artık yıpranmış ütopyası ile zoraki kurulan icbar  dili ile AKP ve steril-elitist kapalı sürekli bir ara rejim hali öngören Cemaat arasına sıkışamaz.  Bu mücadelenin mutlak bir mücadele olduğu toplumun üstüne iyice daralmış bir hayalgücü ile çöreklenmemeli.

 

Türkiye’de Sol’da yer alan tüm demokrat ve özgürlükçü kesimlerin, hatta Merkez Sağ’da kendini bu tanım içinde gören bütün yurtsever unsurların savaşan iki aktörün bu totaliter dillerine teslim olup, biri veya diğerinin terkisinde olmasını kabullenmeleri kabul edilemez.

 

Acilen yeni bir Toplumsal Sözleşme üzerine çalışıyor olmamız gerekiyor. Çözüm budur, Hedef budur.  Servetin yeniden paylaşımı üzerine, üretilen Değer’in alabildiğince geniş tabanlı, sürdürülebilir bir Refah standartının oluşturulmasına yönelik bir toplumsal mutabak için çalışmak zorundayız. Bu iki kavga arasından sıyrılmanın tek ve kalıcı yolu bu olacaktır.

Tüm makaleyi okumak için lütfen PDF dosyasını indirin
En Yeni Yazılar Middle East of Inconsistencies For Qatar and the anti-Qatar coalition former’s support for the Brotherhood is also a big issue..
Makale
Ali TUYGAN
Adalet ve Eşitlik… İki başına Yürümek… Ardımıza Dönmeyeceğiz. Türkiye’de siyasal zemin nicedir baskıcı bir devlet aygıtı ve ona eşlik eden, bir güvenlik-paranoya-tehdit sacayağına dayanıyor.
Makale
Önder İskender ÖZTURANLI
Gulf Crisis and Turkey Middle East leaders have been quite outspoken in individually expressing their agony over Middle East’s fratricide..
Makale
Ali TUYGAN
Tüm Yazılar